Tags

, ,


1990 წლის ივლისის დასაწყისში პრაღაში ჩატარდა კონფერენცია „დემოკრატიისკენ მშვიდობიანი გზით.“ ამ კონფერენციას მაშინ „დისიდენტების კონფერენცია“ უწოდეს და მის ერთ-ერთი ყველაზე საინტერესო ეპიზოდად  მიიჩნიეს რუსეთის დემოკრატიული პარტიის თავმჯდომარის მოადგილის, ჭადრაკში მსოფლიო ჩემპიონის გარი კასპაროვის საუბარი ვლადიმირ ბუკოვსკისთან. ამ საუბრის ტექსტი 1990 წლის 2 აგვისტოს გამოქვეყნდა გაზეთში “დემოკარტიჩესკაია რასსია” და აქედან გავრცელდა მაშინდელ ქართულ პრესაშიც.

“ის, რომ რუსეთი სამხედრო აგრესიისთვის ემზადებოდა, მთელმა მსოფლიომ იცოდა. ამაზე რუსეთი დასავლეთს ჯერ კიდევ კოსოვოს დამოუკიდებლობის აღიარების დროს აფრთხილებდა, თუმცა დასავლეთმა სათანადოდ ვერ შეაფასა მოსკოვის აგრესია და უნდა აღინიშნოს, რომ მათი მხრიდან რეაგირება დღემდე არასათანადოა.” – ეს ვლადიმირ ბუკოვსკიმ 2010 – ში თბილისში სტუმრობისას თქვა. მაშინ მან საბჭოთა კავშირსა და თანამედროვე რუსეთის პოლიტიკაზე  ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტსა და თავისუფალ უნივერსიტეტში ლექციები წაიკითხა. 

საბჭოთა დისიდენტური მოძრაობის ერთ-ერთი დამაარსებელმა ვლადიმირ ბუკოვსკიმ  საბჭოთა ციხეებსა და ფსიქიატრიულ კლინიკებში მთელი 12 წელი გაატარა. აი, რას ამბობდა ის  1990 წლის აგვისტოში პრაღაში გამართულ  ძალიან საინტერესო შეხვედრაზე: “ყოველთვის მანცვიფრებდა ის, თუ როგორ არ ძალუძდა დასავლეთს კომუნისტური სისტემის არსში წვდომა, დასავლეთი ყოველთვის მზად იყო დანებებისთვის, ფარ-ხმლის დაყრისთვის. ახლა, როცა საშიში დაძაბულობა დაცხრა, კომუნიზმის წინაშე დასავლეთის ტრადიციული შიშიც თანდათანობით ილევა. მის სანაცვლოდ ძლიერდება დღევანდელი საბჭოთა ხელმძღვანელობისთვის მხარდაჭერის სურვილი, რათა ის წინამორბედ ხელისუფლებაზე უფრო ლიბერალურ ხელიუფლებად დარჩეს, თუმცა, ჩემი აზრით, ამაში ლოგიკა ცოტაა.”

————————————————————————————

“დამოუკიდებლობის გაკვეთილებში” გთავაზობთ დისიდენტების ცნობილ კონფერენციაზე გარი კასპაროვის და ვლადიმირ ბუკოვსკის საუბრის ტექსტს ისე, როგორც ის 1990 წლის ქართულმა პრესამ შემოგვინახა.

 

isგარი კასპაროვი: სიტუაციის უნიკალობამ მაიძულა ჩემთვის უჩვეულო ფორმატში გამოვიდე.

ვალოდია, საუბრის დასაწყისში მითხარი, პირველად როდის აღმოჩნდი ციხეში?

ვლადიმირ ბუკოვსკი: პირველად ფსიქიატრიულ საავადმყოფოში მომათავსეს, შემდეგ გამომიშვეს და მერე ისეც ჩამსვეს, ეს ჩასმა – გამოშვება რამდენჯერმე გამეორდა. მერე ლეონიდ ილიჩს აზრად მოუვიდა მთავარ ჩილელ ჩეკისტში გავეცვალე.

გარი კასპაროვი: და ამის შემდეგ შენსა და საბჭოთა საზოგადოებას შორის წყვდიადი ჩამოწვა?

ვლადიმირ ბუკოვსკი: ყველასთვის არა. ჩემს კვალს იოლად აგნებდა ის, ვინც უსმენდა „ამერიკის ხმას,“ „თავისუფლებას“, „ბიბისის“.

გარი კასპარივი: როგორ განვითარდება მოვლენები საბჭოთა კავშირში და რა შეიძლება მოხდეს?

ვლადიმირ ბუკოვსკი: ჩემი თვალსაზრისით, ვითარება საშიშ ზღვართანაა. მთავრობას არ  ძალუძს მოვლენების მართვა, ხელმძღვანელობას ნათლად არა აქვს განსაზღვრული თუ რა გზას დაადგეს და, ამავდროულად, პარტოკრატიას არ სურს ძალაუფლება გადასცეს თავისუფლად, კანონიერად არჩეულ დემოკრატიულ ორგანოებს. ეკონომიკური ნახევარზომები არსებითად არაფრით განსხვავდება 1979-1980 წლებში პოლონეთში გერეკის მთავრობის მანევრებისგან. ამ ნახევარზომებმა კავშირი შესაძლოა მხოლოდ ინფლაციამდე, შიმშილამდე და, ამის შემდეგ, სახალხო მღელვარებამდე მიიყვანოს.

საბჭოთა მთავრობის ჯიუტი, გაკერპებული მცდელობა რესპუბლიკებს დამოუკიდებლობა არ მიანიჭოს, ადამიანებს ექსტრემისტული მოქმედებებისკენ უბიძგებთ. კონფლიქტების პროვოცირებას ხშირად თვითონ ცენტრალური ორგანოები ახდენენ, რათა შემდეგში წესრიგის და სიმშვიდის დამცველებად გამოვიდნენ. მაგრამ ყველაზე საშიში ამ სიტუაციაში, ჩემი აზრით, ისაა, რომ სსრკ-ში არ არსებობს მყარი, კარგად ორგანიზებული ოპოზიცია, არ არსებობს ამჟამინდელი ხელმძღვანელობის ალტერნატივა.

გარი კასპაროვი: ამჟამდიელ ვითარებაში როგორ ზემოქმედებენ ერთმანეთზე ეროვნულ – დემოკრატიული მოძრაობები? საბჭოთა კავშირს ხომ ერთაშორისო წინააღმდეგობები ფლეთენ და გლეჯენ?

ვლადიმირ ბუკოვსკი: შენ იცი, ჩვენი ძირითადი კონცეფცია ისაა, რომ ერთი რესპუბლიკა კავშირიდან ვერ გავა, ვერ გათავისუფლდება, საზღვარგარეთ გაღწევა კაცს მარტოსაც შეუძლია, მაგრამ სსრკ-დან გასვლა რესპუბლიკებს მხოლოდ კოორდინირებულ ძალისხმევათა შედეგად ძალუძთ.

გარი კასპარივი: ანუ იმპერია უნდა დაიშალოს?

ვლადიმირ ბუკოვსკი: დიახ, პრაღის კონფერენციის ერთ-ერთი მთავარი თეზისი სწორედ ისაა, რომ, ჩვენის აზრით, კატასტროფის აცილების უპირველესი პირობა საბჭოთა კავშირის დაუყოვნებლივ დაშლაა.

ახლა ემოციური ქანქარა იქითაა გადაწეული, სადაც წერია: „გასვლა სსრკ-დან.“ხალხებმა უნდა მოიპოვონ ის, რასაც ესწრაფვოდნენ ამდენი ათეული წლის მანძილზე – რეალური თავისუფლება და საკუთარი სახელმწიფოს შექმნის უფლება.მათში, ვინც ახლა ასეთ დაშლას ეწინააღმდეგება, ჩემი ზრით,არაა აღმოფხვრილი წინა საუკუნის ცრურწმენები.ისინი კვლავ იმყოფებიან კლემენს მეტერნიხის კონცეფციის ტყვეობაში, რომლის თანახმადაც, რაც უფრო დიდია ქვეყანა მით უფრო ძლიერია. მაგრამ ყოველივე ეს დიდი ხანია წარსულს ჩაბარდა. საბაზრო ეკონომიკის ეპოქაში პატარა ჰონკონგი უზარმაზარ ჩინეთზე მდიდარია ახლა. იმისთვის, რომ მდიდარი იყო, აუცილებელი არაა უსაშველოდ დიდი ტერიტორია გქონდეს. ახლა ამისთვის უახლესი ტენქოლოგიების განვითარებაა საჭირო.

გარი კასპაროვი: და ახლა ჩვენს წინაშე დაისმის დასავლეთისა და კომუნისტური ქვეყნების ურთიერთობის თემა? როგორი სიტუაციაა ამჟამად?

ვლადიმირ ბუკოვსკი: ყოველთვის მანცვიფრებდა ის, თუ როგორ არ ძალუძდა დასავლეთს კომუნისტური სისტემის არსში წვდომა, დასავლეთი ყოველთვის მზად იყო დანებებისთვის, ფარ-ხმლის დაყრისთვის.

ახლა, როცა საშიში დაძაბულობა დაცხრა, კომუნიზმის წინაშე დასავლეთის ტრადიციული შიშიც თანდათანობით ილევა. მის სანაცვლოდ ძლიერდება დღევანდელი საბჭოთა ხელმძღვანელობისთვის მხარდაჭერის სურვილი, რათა ის წინამორბედ ხელისუფლებაზე უფრო ლიბერალურ ხელისუფლებად დარჩეს, თუმცა, ჩემი აზრით, ამაში ლოგიკა ცოტაა.

რატომ უჭერს მხარს ჯორჯ ბუში გორბაჩოვს? ან მარგარეტ ტეტჩერი, ჩვენი „რკინის ლედი,“ რომელიც თავის ქვეყანაში სოციალიზმს ებრძვის, საზღვარგარეთ კი ხელს უწყობს რეფორმატორს, რომელიც სოციალიზმის გადასარჩენად ექსპერიმეტს ატარებს?
ამ კითხვის პასუხის საფუძველი შიშია, ჩვენ თუ გორბაჩოვს მხარს არ დავუჭერთ ვაითუ, კავშირში უცებ „ძველი გვარდია“ დაბრუნდეს?

გარი კასპარივი: გამოდისს, რომ დასავლეთში არ ესმით აღმოსავლეთ ევროპის ქვეყნებისა და სსრკ-ში მიმდინარე სიღრმისეული პროცესების შეუქცევადობისა

ვლადიმირ ბუკოვსკი: ისინი ამბობენ გვესმისო, მაგრამ ამ პროცესების ბოლომდე არა სჯერათ, ეშინიათ მათი. რასაკვირველია, მათ კომუნისტური სისტემის არსში ცუდად ჩახედულთ, ნამდვილად უჭირთ ამ პროცესში გარკვევა. მათი თვალსაზრისით გორბაჩოვმა ინება და გაათავისუფლა აღმოსავლეთ ევროპის ქვეყნები.აი, ახლა ჩვენ პრაღაში ვსხედვართ, რატომ? იმიტომ, რომ მომხიბვლელმა გორბაჩოვმა გაათავისუფლა ის! გერმანიას გაერთიანების ნება მისცა, რა კარგია! მაგრამ ჩვენ ხომ გვესმის, რომ ამას სხვა მიზეზი ჰქონდა, რომ ამ ქვეყნების სათავეში ისეთივე რეფორმატორები მოექცნენ, როგორიც თვითონაა.

გარი კასპარივი: აქედან კი არაფერი გამოვიდა..

ვლადიმირ ბუკოვსკი: რატომ არ გამოვიდა? გამოვიდა ბულგარეთში, ნაწილობრივ – რუმინეთში. ჩეხოსლოვაკიაში, უნგრეთსა და გერმანიაში არ გამოვიდა. სპეციალურმა კომისიამ დაამტკიცა, რომ ჩეხოსლოვაკიის მოვლენების სცენარი წინასწარ იყო დაწერილი, მაგრამ მათ ვინც ამ სცენარს ამზადებდა, ვერ გაითვალისწინებს ნება ხალხისა, რომელსაც არ სურდა სოციალისტური რეჟიმის ატანა. ამ სისტემის არც „კარგი“ პირის ატანა სურდა და არც „ცუდისა“.

გარი კასპარივი: საბჭოთა კავშირში დემოკრატიულ მოძრაობებს შეუძლიათ თუ არა დასავლეთის მხარდაჭერის იმედი იქონიონ?

ვლადიმირ ბუკოვსკი: დასავლეთში არიან ადამიანები და ორგანიზაციები, რომლებიც მზად არიან მხარი დაუჭირონ რუსეთში დემოკრატიულ მოძრაობებს. მაგრამ ვერ ვიტყვი, რომ ეს დიდი ძალაა და არ შეიძლება გაზვიადება იმისა, რისი გაკეთებაც დასავლეთს შეუძლია. მას ხელს უშლის ნამდვილ სიტუაციაში გაურკვევლობაც, საბჭოთა კავშირის წინაშე ცრურწმენული შიშიც და მისდამი სიმპათიებიც კი..

გარი კასპარივი:   სიმპათიებიც?

ვლადიმირ ბუკოვსკი: რასაკვირველია. დასავლეთი ახლა სიმპათიებითაა განწყობილი სსრკ-სადმი. ისინი კი, ვინც აქტიურად გამოდიოდნენ სსრკ-ს წინააღმდეგ, ყველაზე პირქუშ წლებშიც კი ცოტანი იყვნენ, მაგრამ ასეთი ადამიანები არიან..

გარი კასპარივი: აქედან გამოდის დასკვნა, რომ დემოკარტიულმა მოძრაობებმა დასავლეთის მხრიდან დიდი დახმარების იმედი არ უნდა იქონიონ და ძირითადად თავის ძალებს უნდა დაეყრდნონ?

ვლადიმირ ბუკოვსკი: ასეა, უმთავრესად თავისი საქმის სიმართლის რწმენას, დისციპლიანობას უნდა დაეყრდნონ.

ახლა საბჭოთა კავშირში ყველა დემოკრატიული ძალა უნდა გაერთიანდეს, მაგრამ ჯერჯერობით ძალზეც ბევრნი ცდილობენ თავიანთი ამბიციების რეალიზებას, ქმნიან ჯგუფებსა და პარტიებს, აარსებენ თავიანთ ბეჭვდით ორგანოებს და ავიწყდებათ, რომ ყველაზე მნიშვნელოვანი რამაა უბრალო და ნათელი პრინციპების საფუძველზე გაერთიანება, რათა თავიდან აიცილონ ყველაზე საშინელი რამ – ახალი სისხლისღვრა. სისხლი კი რუსეთში ისედაც უსაშველოდ ბევრი დაიღვარა. დანარჩენი შემდეგ იქნება.”